📌 Hashtag: #Chiết tự

Xem thêm:

>> Thiền là gì?

>> Bản ngã là gì? Đi từ chiết tự chữ Hán đến quan điểm trong Đạo Phật

Chữ Thích ở đây không phải thể hiện ý nghĩa “yêu thích” như nhiều người lầm tưởng. Thậm chí họ còn trêu đùa, cợt nhả bằng những cái tên thể hiện sự châm chọc “Thích + ….”. Ấy là những người chưa hiểu hoặc cũng không quan tâm tới chữ Hán. Còn bạn, bạn có muốn biết chữ Thích ở trường hợp này có nghĩa là gì và viết như thế nào không? Bạn sẽ thấy ngay trong bài viết này của wikihanhphuc.com.

Đôi nét về Họ Thích trong Đạo Phật

Họ Thích thường chỉ được sử dụng cho Người xuất gia. Còn Phật tử tại gia thì lại không.

Truyền thống lấy họ Thích chỉ có ở Việt Nam hay ở những quốc gia khác?

Theo bài đăng trên website của Chùa Xá Lợi có đề cập đến người tăng sĩ lấy họ Thích từ lúc nào như sau:

Xét trên nguyên tắc chung về họ Thích

“Xét chung, trên nguyên tắc, thì không riêng gì tu sĩ Phật giáo Việt Nam, mà tất cả tu sĩ Phật giáo khắp nơi trên thế giới, đều mang chung họ Thích cả. Vì Đức Phật là họ Thích. Những vị nầy được mệnh danh là con đầu lòng của chánh pháp; là trưởng nam của lịch sử truyền thừa, là con của đấng Điều Ngự, thì lẽ đương nhiên là các ngài phải lấy họ Thích rồi.

Xét riêng về thì việc lấy họ Thích không phải quy luật chung áp dụng cho tất cả

Thứ hai, nếu xét riêng, thì có khác. Vì việc lấy họ Thích, không phải là một quy luật chung áp dụng cho tất cả. Vấn đề nầy, còn tùy theo đặc tính và sở thích của mỗi người. Không phải ai cũng đặt cho mình là họ Thích cả. Ít ra là về cách xưng hô cũng như trên những văn kiện giấy tờ.

Ví dụ về một số vị tu sĩ Phật Giáo Việt Nam không hề lấy họ Thích

Đối với những tu sĩ Phật giáo Việt Nam, có rất nhiều vị, kể từ khi xuất gia cho đến khi viên tịch, các Ngài không bao giờ lấy chữ Thích. Không những thế, có vị còn để ngay tên đời của mình trên những kinh sách đã trước tác cũng như dịch thuật. Trường hợp như cố Đại Lão Hòa Thượng Hành Trụ, Ngài thường để là Sa Môn Lê Phước Bình.

Có nhiều vị chỉ để pháp danh hay pháp hiệu mà thầy tổ đã đặt cho, hoặc là lấy bút hiệu gì đó v.v… chớ các Ngài không tự xưng mình là Thích. Đọc sử Phật giáo Việt Nam, chúng ta thấy sử ghi lại các bậc cao tăng thạc đức thời xưa, hầu hết các Ngài không bao giờ để họ Thích trước pháp danh hay pháp hiệu của các Ngài. Như Vạn Hạnh, thì để là Vạn Hạnh, còn hai chữ Thiền sư do người ta tôn xưng Ngài, vì Ngài tu thiền đạt ngộ được lý Thiền, nên người ta gọi Ngài là Thiền sư. Chỉ có thế thôi.

Riêng về các quốc gia khác, theo chỗ chúng tôi được biết qua một số tài liệu sách báo, thì chúng tôi không thấy họ để chữ Thích (Sàkya) bao giờ. Ngoại trừ Phật Giáo Trung Hoa và Đài Loan, hiện nay thì có một số vị lấy họ Thích. Nhưng phần nhiều chúng tôi thấy họ thường để 2 chữ Pháp sư ở đầu. Như Pháp Sư Tịnh Không chẳng hạn.

Nguyên nhân và thời điểm nào tu sĩ Việt Nam lấy họ Thích?

Xin thưa: Về vấn đề nầy, trong quyển Từ Điển Phật Học Hán Việt có nêu rõ như sau: “Đạo Phật hồi mới truyền sang Trung Quốc, các tăng còn được gọi bằng họ thế tục của mình, hoặc lấy họ Trúc, hoặc lấy họ của bậc sư phụ.

Ví dụ, như ngài Chi Độn vốn họ Quan, vì sư phụ là ngài Chi Khiêm, nên lấy họ là Chi. Ngài Bạch Đạo Du vốn họ Phùng, học với ngài Bạch Thi Lê Mật Đa, nên lấy họ Bạch.

Đến ngài Đạo An, một cao Tăng Trung Hoa đời Đông Tấn (312 – 385) tức thế kỷ thứ tư Tây Lịch, mới bắt đầu nói: Đức Phật có họ là Thích Ca. Nay những người xuất gia nên theo họ của Phật, tức họ Thích. Về sau khi Kinh A Hàm được đem về, trong Kinh cũng nói như vậy. Do đó khắp thiên hạ đều theo. Trong quyển Dị Cư Lục 22 có chép: “Sa môn từ thời Ngụy Tấn lấy họ theo của thầy dạy. Ngài Đạo An suy tôn Đức Thích Ca, bèn lấy chữ Thích làm họ. Sau lại thấy A Hàm nói: Bốn con sông nhập vào bể, không còn có tên của con sông. Bốn họ Sa môn, đều dòng họ Thích. Từ đấy trở thành lệ cố định, các Sa môn bắt đầu lấy họ Thích.”

(Trích: chuaxaloi.vn)

Chữ Thích 釋 trong chữ Hán nghĩa là gì?

Theo từ điển Hán Việt, chữ Thích 釋 được dịch chủ yếu theo 2 nghĩa sau:

1. Giảng cho rõ (Giải thích)

2. Buông, buông ra, thả ra, bỏ, cởi ra, giải trừ, tiêu tan…

Khi sử dụng như danh từ là Họ Thích trong nhà Phật. 

Chiết tự chữ Thích 釋 trong chữ Hán

Chữ Thích 釋 được cấu thành từ các chữ:

Thích (釋 ) = Biện (釆) + Mục (目) + Hạnh (幸)

Trong đó:

Biện (釆) nghĩa là phân biệt, phân biệt rõ

Mục (目) là con mắt

Hạnh (幸) là may mắn, phúc lành, thương yêu.

Như vậy, chữ Thích 釋 hàm chứa ý nghĩa Người có con mắt (Mục : 目) phân biệt (Biện : 釆) được rõ bản chất thực sự của sự vật hiện tượng sẽ không còn bám chấp tham, sân, si, mạn, nghi. Biết buông bỏ những thứ này, thì khi ấy chỉ còn lại may mắn, phúc lành và sự thương yêu (Hạnh : 幸) mà thôi.

Chữ Thích chứa đựng triết lý cơ bản trong đạo Phật

Không biết vô tình hay hữu ý, mà người xưa tạo nên Chữ Thích 釋 lại vô cùng phù hợp với triết lý cơ bản trong Đạo Phật.

Đó là “buông bỏ”. 

Buông bỏ ở đây không có nghĩa là buông xuôi, xa rời trần thế. Mà là buông những chấp niệm, những tham sân si để một lòng hướng thiện. 

Phải chăng như vậy nên chỉ người xuất gia mới mang họ Thích. Những người đã chọn con đường buông bỏ mọi tạp niệm vấn vương. Quyết chí tu thân giúp đời.

Bên cạnh đó, người họ Thích 釋 cũng chính là những người giải thích sự vật, sự việc dưới con mắt (Mục : 目) phân biệt (Biện : 釆) rõ chân lý và mộng tưởng. Giúp người đời thấy rõ để buông bỏ những mộng tưởng tiêu cực, để hướng tới cuộc sống an vui, may mắn và tràn đầy yêu thương (Hạnh : 幸).

Kết luận về chữ Thích 釋 và họ Thích trong Đạo Phật

Dù rằng có thể có những gượng ép nhất định trong viết chiết tự và giải nghĩa, nhưng lại thấy nó rất phù hợp với thiên hướng của chữ này. Ấy là buông bỏ để thấy được hạnh phúc.

Trên đây là “chiết tự chữ Thích 釋 trong chữ Hán”. Hy vọng rằng, bài viết này mang đến cho bạn một góc nhìn mới mẻ về chữ, nghĩa. Cũng như họ Thích trong nhà Phật. Cảm ơn bạn đã quan tâm tới bài viết.

Cầu chúc bình an và hạnh phúc sẽ đến với bạn và tất cả mọi người!

Thân ái,

Mình là Jenny từ Wikihanhphuc.com

Ủng hộ mình tại Channel: Wiki Hạnh Phúc . Rất vui khi có duyên được trò chuyện cùng bạn!

Xem thêm các bài chiết tự ở:

📌 Hashtag: #Chiết tự

📌 Hashtag: #Chiết tự

Xem thêm:

>> [Review Sách] Luật Hấp Dẫn – Cuốn sách cần trên con đường phát triển tâm thức

>> Bản ngã là gì? Đi từ chiết tự chữ Hán đến quan điểm trong Đạo Phật

Chữ Trí tuệ trong tiếng Hán là gì?

“Trí Tuệ” trong tiếng Hán là 智慧. Có nghĩa sự hiểu biết minh bạch và tường tận, thông thái, sáng suốt, khôn ngoan.

Cũng như các bài viết trong chủ đề Chiết tự chữ Hán, việc chiết tự vừa giúp chúng ta hiểu nghĩa, lại vừa ghi nhớ được lâu hơn. Trong bài viết này, mình sẽ cùng bạn đi từ chiết tự chữ trí và chữ tuệ. Sau đó, ta sẽ cùng tìm hiểu ý nghĩa chữ trí tuệ trong Đạo Phật.

Nhẫn thể hiện bản lĩnh của con người – Thầy Thích Phước Tiến

Chiết tự chữ Trí Tuệ 智慧 trong chữ Hán

Chiết tự chữ Trí 智

Chữ Trí (智) trong tiếng Hán nghĩa là sự sáng suốt hiểu biết, không bị u mê ngăn che.

Trí (智) được tạo thành bằng cách ghép chữ Tri (知) và chữ Nhật (日). (Trong đó phần lấy âm là chữ Tri).

Trong đó, Tri (知) có nghĩa là biết, hiểu. Biểu thị cái hiểu biết nhanh nhẹn như Mũi tên (Thỉ : 矢) bay từ Miệng (Khẩu : 口) người này sang người kia.

Còn Nhật (日) chỉ sự sáng suốt tỏ rõ tựa như ánh mặt trời.

Cứ như vậy cộng lại, Trí (智) có nghĩa là không chỗ nào, không việc gì là không biết. Ngoài ra, Trí cũng còn được giải thích là thông rành sự lý, nhiều mưu lược, biết biến xảo linh hoạt sâu xa.

Chiết tự chữ Tuệ 慧

Chữ Tuệ (慧 ) trong tiếng Hán nghĩa là trí thông minh, tài trí, khôn, sáng trí, lanh lẹ, mẫn tiệp.

Tuệ (慧 ) được ghép từ chữ Tuệ 彗 và chữ Tâm 心. (Chữ Tuệ 彗 cũng là phần lấy âm).

Trong đó, chữ Tuệ 彗 có nghĩa là cái chổi quét.  Chữ Tuệ 彗 này được chiết tự như sau:

Lấy những sợi rơm cỏ (Phong : 丯) cột bó lại thành cái chổi rồi dùng tay cầm đưa đi đưa lại (biến thể của Hựu : ョ : 又) mà quét.

Như vậy, Tuệ (慧 ) có ý là hướng cái chổi 彗 vào tâm 心 để quét cho sạch những bụi bặm làm mờ ám tâm trí ta. Nếu tâm không tốt, còn nhiều bụi bặm dơ bẩn, không dùng cái chổi để quét dọn sạch sẽ, thì làm sao có tuệ? Nếu cái chổi này được hoạt động liên tục thì tâm trí được tĩnh lặng, minh mẫn sáng suốt.

Tổng hoà lại, Trí Tuệ 智慧 trong chữ Hán có nghĩa gì?

Trí 智 dùng để chỉ tài năng. Tài năng đó có thể là thiên bẩm, có thể là nhờ học hành mà biết. Cũng có thể do rơi vào hoàn cảnh khốn khó tìm được cách vượt qua mà biết. Nhưng điều đáng nói hơn là Trí 智 lại đi với Tuệ 慧. 

Một người thông minh, hiểu biết lại có một cái tâm sáng. Biết đúng sai phải trái. Luôn biết chú ý tới hành vi của bản thân, có ý thức trách nhiệm. Biết hổ thẹn khi làm điều sai trái. Luôn lo sợ nhân cách, phẩm chất của bản thân mình bị vấy bẩn. Vậy thì há chẳng phải là người tài đức vẹn toàn sao?

Cũng có thể hiểu rằng tâm trong sạch thì mở đường cho trí tuệ phát triển. Một khi tâm niệm không trong sạch thì trí tuệ sẽ gặp trở ngại.

Ý nghĩa của Trí Tuệ trong Đạo Phật

“Trí tuệ” là một thuật ngữ thường xuyên được nhắc đến trong Đạo Phật. Tuy nhiên, để tránh nhầm lẫn, chúng ta cần phân biệt trí tuệ với trí thông minh thông thường.

Trí thông minh có những đặc tính gì?

Trí thông minh thông thường đề cập đến sự hiểu biết, khả năng cảm nhận, logic và suy luận diễn đạt của mỗi cá thể với môi trường xung quanh. Nó đề cập đến khả năng tiếp thu của một cá nhân và sau đó áp dụng các kỹ năng và kiến ​​thức. Và thể hiện ra kết quả đạt được thành công bên ngoài.

Trí thông minh xuất phát từ đâu?

Trí thông minh được chia thành rất nhiều loại. Có người thông minh về cảm xúc, về toán học, về văn hoá, về thể thao…Tất cả mọi người đều có các trí thông minh như vậy.

Mặc dù vậy, trí thông minh phát sinh từ tri thức, kinh nghiệm và cảm nhận của các giác quan đối với mọi thứ bên ngoài. Nó cũng phụ thuộc vào điều kiện giáo dục. Nên có thể thấy trí thông minh giữa mọi người là khác nhau.

Trí thông minh được thừa hưởng từ trải nghiệm trong quá khứ. Vì vậy, chúng ảnh hưởng đến sự áp dụng và vận hành của mỗi cá thể trong hiện tại và tương lai. Nó thể hiện ra bằng sự nhanh nhạy, giải quyết được các vấn đề, thậm chí là sáng tạo trong quá trình làm việc.

Nói như vậy tức là trí thông minh mang dấu ấn cá nhân rất mạnh. Đây cũng chính là điểm khác biệt quyết định giữa trí thông minh và trí tuệ. 

Trí tuệ trong Phật giáo có ý nghĩa gì khác?

Trí tuệ trong Phật giáo được định nghĩa là một khả năng, một phẩm tính của tâm thức. Nó gắn liền với dòng tiếp nối liên tục của tâm thức. Giúp nhìn thấy hay quán thấy được bản thể đích thực và tối hậu của mọi hiện tượng. Hay nói nôm na là thấy được bản chất thật của sự vật, hiện tượng.

Theo quan điểm Đạo Phật, trí tuệ bản chất của nó là trống không, trong sáng và rạng ngời.

Nếu như “trí thông minh” là để giải quyết các vấn đề bên ngoài. Ví dụ như giải bài toán khó, mổ thành công một ca mổ, trở thành giáo sư đại học, hoàn thành một dự án…

Thì “Trí tuệ” là cảnh giới tâm thức của mỗi người. Là cái nhìn đầy đủ hơn về cả bên ngoài lẫn bên trong. Trí tuệ hướng đến sự bình an sáng suốt bên trong. Nó là sự kết hợp giữa kiến ​​thức tích lũy của một người và khả năng tổng hợp kiến ​​thức này bằng sự hiểu biết đạo đức của họ về thế giới.

Các sắc thái của “trí tuệ” trong kinh điển Đạo Phật

Có thể bạn cũng đã biết rằng, có nhiều nhánh Phật Giáo khác nhau. Quan điểm của mỗi nhánh này có đôi chút khác biệt.

Đối với Nam tông, Trí tuệ được định nghĩa như là một sự hiểu biết căn bản. Nó chủ yếu mang tính cách minh bạch và đúng đắn gọi là “Chính kiến”. Tức là “con đường” thứ nhất trong Bát chính đạo.

Còn đối với Đại thừa Phật giáo thì khái niệm “Trí tuệ” được khai triển phức tạp hơn.

Riêng với Phật giáo Tây tạng thì chữ Jnana (Trí tuệ) được dịch là Yé shes. Có nghĩa là “Sự hiểu biết chủ yếu”.

Các khái niệm về Trí tuệ trong Đại thừa

Đối với Bắc tông, nhất là học phái Duy thức tông và theo như các tập luận Đại thừa trang nghiêm kinh luận (Mahayanasutralankara), Phật địa kinh luận (Buddhabhumisastra)…, thì Trí tuệ gồm có bốn sắc thái khác nhau.

1- Đại viên kính trí (Trí tuệ giống như một tấm gương):

Chỉ định thể dạng hiểu biết phi lý luận của Trí tuệ, không còn phân biệt chủ thể và đối tượng nữa. Có nghĩa là không còn một ý nghĩ nào liên quan đến chủ thể nhận biết. Cũng không có một ý nghĩ nào liên quan đến đối tượng được nhận biết.

Trí tuệ ấy cảm nhận trực tiếp được cả hai bản chất tương đối và tuyệt đối của mọi hiện tượng một cách chính xác, mà không kèm thêm bất cứ một sự diễn đạt (phán xét) nào của tâm thức.

Trong đó, bản chất tương đối của một hiện tượng là tính cách lệ thuộc, biến động và vô thường. Còn bản chất tuyệt đối của nó là Tánh không.

Như vậy, Trí tuệ là một căn bản hay cơ sở hiểu biết tuyệt đối, trong sáng, tinh khiết và hoàn hảo, không bị hoen ố hay ô nhiễm bởi bất cứ một bóng dáng nào của dục vọng hay si mê.

Vì thế mà loại Trí tuệ như vừa mô tả trên đây được tượng trưng bằng một tấm gương lớn. Phản ảnh một cách trung thực và trong sáng tất cả mọi hiện tượng đúng với bản chất của chúng.

Kinh sách còn cho biết là thể dạng này của Trí tuệ chỉ có thể đạt được bằng thiền định. Khi hành giả đạt được thức thứ tám là A-lại-da thức.

2- Bình đẳng tính trí (Trí tuệ bình đẳng):

Sắc thái này chỉ khả năng cảm nhận và quán thấy tính chất bình đẳng của tất cả mọi chúng sinh trong tinh thần Đại từ bi.

Trí tuệ bình đẳng có nghĩa là không còn phân biệt người thân kẻ lạ, một chúng sinh hiền lành với một chúng sinh hung dữ. Tất cả đều khơi động trong ta một lòng từ bi ngang nhau. Sự khác biệt chỉ tùy thuộc vào nhu cầu, khả năng và hoàn cảnh của từng chúng sinh mà thôi.

Trí tuệ bình đẳng hiển lộ khi đạt được cấp bậc thiền quán thứ bảy, tức một thể dạng xóa bỏ được sự phân biệt giữa “cái tôi” và “người khác”. Không còn bám chấp vào cái tôi nữa. Đồng thời quán thấy được thực chất của mọi hiện tượng. Không còn câu nệ vào nghi thức lễ lạc, phát lộ được lòng từ bi không phân biệt.

Tất cả những phẩm tính đó mang lại sự hân hoan vô biên trong lòng người cũng tượng trưng cho Trí tuệ bình đẳng và không kỳ thị.

3- Diệu quan sát trí (Trí tuệ phán đoán hay suy xét):

Sắc thái Trí tuệ này giúp phân định rành mạch các đặc tính nào cá biệt cho mỗi hiện tượng và các đặc tính nào đồng nhất cho tất cả mọi hiện tượng. Chẳng hạn như hình tướng là đặc tính dị biệt hay cá biệt của một hiện tượng và vô thường là đặc tính chung của tất cả mọi hiện tượng.

Trí tuệ phán đoán có hai sắc thái khác nhau:

Thứ nhất là quán nhận được vô ngã của cái tôi.

Thứ hai là quán nhận được vô ngã của mọi hiện tượng.

Sự quán thấy vô ngã của cái tôi là quan điểm chung cho cả Nam Tông và Bắc tông, trong khi đó bản tính vô ngã của tất cả mọi hiện tượng tức là của tất cả mọi sự vật và mọi biến cố là chủ trương riêng của Phật Giáo Đại thừa.

Trí tuệ phán đoán thường được so sánh như một kho báu thu góp những gì đạo hạnh còn gọi là đà-la-ni (dharani). Có nghĩa là “thâu nhiếp tất cả”, giống như một đám mây tưới xuống những cơn mưa Phật pháp. Trí tuệ phán đoán hiển hiện trong cấp bậc thiền quán hay tri thức thứ bảy.

4- Thành sở tác trí (Trí tuệ thực hiện được tất cả):

Chỉ Trí tuệ thường xuyên hướng vào ước vọng mang lại sự an vui cho chúng sinh. Trí tuệ thực hiện được tất cả phát hiện và chuyển thành hành động để thực hiện được tất cả mọi sự mong muốn và thấu hiểu được tất cả những gì nên làm và cần phải làm. Trí tuệ này biểu hiện cho Ứng thân (Nirmanakaya) của một vị Phật. Đấy là một loại Trí tuệ sẽ biến thành hành động vì thế nên có tính cách ngắt quãng. Và sẽ đạt được khi cấu hợp tri thức liên quan đến năm giác cảm đã hoàn toàn được tinh khiết hóa, giúp cho người Bồ tát trở thành một vị Phật.

Trí tuệ trong cấp bậc Ứng thân Phật như vừa trình bày còn gọi là Trí tuệ toàn năng hay siêu nhiên. Trí tuệ này có hai thể dạng:

Thứ nhất là quán nhận được hiện thực đúng như thế. Tức là quán nhận được Tánh không của tất cả mọi hiện tượng.

Thứ hai là thể dạng nắm bắt được hiện thực, dù cho nó biểu hiện dưới bất cứ thể dạng nào cũng thế.

Sắc thái thứ 5 của trí tuệ cũng được nhắc đến

Riêng trong tập luận Pháp số danh tập kinh dị bản của Đại thừa thì ngoài bốn cấp bậc Trí tuệ trên đây còn mô tả thêm một sắc thái Trí tuệ nữa.

Gọi là “Trí tuệ thuộc không gian của tất cả các hiện tượng (dharma) mang tích cách tích cực và đã được tinh khiết hóa”.

Thể dạng quán nhận này được xếp vào cấp bậc thứ năm. Tức là cấp bậc cao hơn hết của Trí tuệ và gọi là Pháp giới trí. Là một cấp bậc Trí tuệ siêu việt và tối thượng. Tương ứng với Pháp thân của một vị Phật.

Đối với Đại thừa nói chung thì muốn đạt được Trí tuệ tột cùng (cấp bậc bốn hay năm) để thành Phật thì phải mất “ba thời gian vô tận”. Có nghĩa là 3×10*59 mahakalpa. (Mỗi mahakalpa là một đại kiếp, kalpa là một kiếp, mỗi kiếp tượng trưng cho một thời gian thật dài bao gồm cả bốn giai đoạn sinh, thành, hoại, diệt của một thế giới).

Các sắc thái trí tuệ này có ý nghĩa gì?

Cách trình bày hay cách “phóng đại” trên đây của kinh sách ngụ ý cho biết là việc tu tập sẽ kéo dài bất tận. Không biết bao giờ mới thành Phật.

Mục đích là tập cho người tu hành khi bước vào con đường Đại thừa phải thật kiên nhẫn. Tu tập mà không bao giờ nên trông chờ hay nghĩ đến việc sẽ “thành Phật”.

Tuy nhiên việc “phóng đại” này trên một khía cạnh nào đó cũng có thể làm cho một người tu tập bình thường mất hết tự tin nơi khả năng Trí tuệ của mình. Trong khi đó đối với Kim cương thừa thì một hành giả có thể thành Phật sau vài kiếp tu, hoặc cũng có thể thành Phật ngay trong kiếp sống này.

Dầu sao đi nữa thì cũng phải hiểu rằng, tu tập bất tận là lý tưởng của người Bồ tát. Bên trong cái lý tưởng đó đã hiển hiện sẵn một cách kín đáo Trí tuệ của một vị Phật.

Kết luận về chữ Trí Tuệ trong tiếng Hán

Như vậy, chữ “Trí tuệ” dù đã rất sâu sắc trong chiết tự tiếng Hán. Nhưng khi nghiên cứu về Đạo Phật, trí tuệ còn mang nhiều sắc thái và tầng bậc khác nhau.

Dù là gì đi chăng nữa, trí tuệ vẫn là một thứ chúng ta cần không ngừng tôi luyện, không ngừng học tập. Qua đó có thể lựa chọn cho mình được những con đường tốt và bước đi vững chắc trong đường đời. Hy vọng rằng, những thông tin trên đây hữu ích với bạn. Cảm ơn bạn đã quan tâm tới bài viết.

Cầu chúc bình an và hạnh phúc sẽ đến với bạn và tất cả mọi người!

Thân ái,

Mình là Jenny từ Wikihanhphuc.com

Ủng hộ mình tại Channel: Wiki Hạnh Phúc . Rất vui khi có duyên được trò chuyện cùng bạn!

Bản ngã là gì? Chiết tự từ Bản Ngã trong chữ Hán sẽ giúp bạn hiểu hơn về ý nghĩa của từ này. Dù có rất nhiều khía cạnh khi nhắc tới bản ngã. Tuy nhiên, nội dung bài viết này, Wiki Hạnh Phúc chỉ gửi tới các bạn phần chiết tự chữ Hán của từ này. Và mở rộng về “Bản ngã là gì trong Đạo Phật”. Mời các bạn cùng theo dõi! 

📌 Hashtag: #Chiết tự

Xem thêm:

>> Bản ngã muốn bạn tin gì về Thiền?

>> Làm thế nào để nhìn thấy bản ngã để biết nó là gì? 

Hiểu được bản ngã là gì, bạn sẽ hiểu thêm được một phạm trù sâu sắc về chủ đề: “Tôi là ai?”. Đây là một bài viết thực sự quan trọng. Mong rằng bạn có thể đặt các niềm tin sẵn có sang một bên. Chỉ cởi mở trải nghiệm một thứ gì đó khá mới mẻ trong bài này. Dù đã kiểm tra và chỉnh sửa lại nhiều lần, nhưng nếu còn sơ sót nào mong các bạn thông cảm. 

Làm thế nào để nhìn thấy bản ngã để biết nó là gì?

I. Bản ngã trong chữ Hán là gì?

Bản ngã trong chữ Hán là 本我

Được cấu thành bởi chữ Bản (hay Bổn 本) và chữ Ngã (我).

1. Chiết tự chữ Hán của từ Bản Ngã 本我

A. Chiết tự chữ Bản 本

Bản (本) nghĩa là gốc, nguồn gốc, cội rễ, chính, chủ yếu. Bản (hay Bổn) còn sử dụng như đại từ có nghĩa là “của mình”. Ngoài ra, còn nhắc đến bản với nghĩa “tập sách vở”.

Chiết tự chữ Bản 本 như sau:

Vẽ hình cái cây (Mộc 木) rồi gạch ngang phía dưới một nét (一) để chỉ rằng đây là gốc cây. Gốc cũng là phần chính yếu, liên quan tới sự sống còn của cây. Như vậy, hình tượng này vừa hay chỉ rõ ý nghĩa của chữ Bản (本) là gốc, chính.

B. Chiết tự chữ Ngã 我

Ngã (我) là tôi, ta, cái tôi.

Chiết tự chữ Ngã 我 như sau:

Kéo chữ Qua (戈 – Cái mác, binh khí thời xưa) trong chữ Ngã 我  sang một bên, ta còn lại biến thể của chữ Thủ (扌: 手 – Tay, cái tay). Vậy ý nghĩa chữ là:

Tay (扌) cầm binh khí (戈) xông pha ngoài trận mạc hiểm nguy. Khi ấy “cái tôi” chân thực mới biểu lộ rõ ràng nhất. Vì khi phải đối đầu với sinh tử, thì con người thực sự trong ta mới biểu lộ ra rõ nhất. Người can đảm thì xông tới. Kẻ hèn nhát thì tháo lui.

2. Vậy Bản ngã là gì?

Như vậy, trực quan từ chiết tự các chữ Hán trên, thì:

Bản ngã 本我 có nghĩa là “chính tôi” hay “cái tôi”. Thứ này có tính phân biệt với những cá nhân khác. 

Tuy nhiên, bản ngã được nói đến rất sâu như một phạm trù triết học. Bởi, chúng tác động rất nhiều đến tâm lý và hành động của chúng ta. Và trong các học thuyết đó, thì dường như Đạo Phật diễn giải từ này rõ ràng, chi tiết nhất.

II. Bản Ngã là gì trong Đạo Phật?

1. Hiểu lầm thường thấy về bản ngã

Thông thường, Bản ngã là một ý tưởng, niềm tin, hoặc một quan niệm rằng:

“Bản thân là một cá thể riêng biệt và tách biệt với phần còn lại của thế giới. Sẽ tự chịu trách nhiệm cho những hành vi của mình.” Là một thể tính trường tồn (長存 – Tồn tại mãi). Không bị ảnh hưởng của tụ tán, sinh tử.”

Tuy nhiên, Đạo Phật không công nhận sự hiện diện của một ngã như thế.

Trong triết lý nhà Phật, mọi hiện tượng tâm lý và vật lý thì không có một chủ thể gì được gọi là độc lập, thường còn. Mọi sự trên thế gian này đều là vô thường (無 常).

Con người vì hiểu nhầm mà cứ phát triển “cái tôi” đó lớn lên. Từ đó tạo ra sự khẳng định mình và khẳng định cái tôi của mình. Một khi cái tôi càng lớn thì càng gây nhiều khổ đau và sai lầm.

2. Ý nghĩ cho rằng có “ta”, có “người” chính là Vô minh

Ý nghĩ cho rằng có “ta”, có “người” . Tức là “ta”, “người”, sự vật trên thế gian này là những đơn vị độc lập, không phụ thuộc vào nhau. Đây chính là hiểu lầm thứ hai. Đạo Phật cho rằng ý nghĩ này là Vô minh.

Các ý nghĩa trên phát sinh ra các suy nghĩ và hành động phân biệt. Dần dần, “cái tôi” này khắc sâu vào tâm thức. Và những ý nghĩ khác như: “ta yêu cái này, ta ghét cái nọ; cái này của ta, cái kia của người” bắt đầu nảy nở. Trùng trùng điệp điệp. Rồi sau đó là phân biệt đẳng cấp, lợi ích cứ ùn ùn kéo nhau tới. Lâu dần con người coi đó là lập luận truyền thống, là điều hiển nhiên.

Những thứ này có tác động ngược lại với “ta”. Nhờ vậy, cái “ta” này cai trị tâm linh của con người.

Cái “ta” này cai trị tâm linh của con người

Thật nguy hiểm! Nó sẵn sàng tấn công tất cả những gì mà nó cảm thấy bị đe dọa. Thèm khát những gì giúp nó gia tăng quyền lực. Thù hận, tham khát và xa rời chân tính. Phát sinh những tai hại và trực tiếp đưa con người đến bể Khổ.

3. Đức Phật hàm ý “bản ngã” là gì?

Trong khi giảng dạy về vô ngã (無我 ), Đức Phật hàm ý rằng “bản ngã” nào cũng không có thực tại cố hữu và thường trực (thường tại). Nhưng nó phát sinh trong tùy thuộc vào các điều kiện, hoàn cảnh.

Vô ngã liên tục biến đổi theo theo các điều kiện biến đổi. Và nó sẽ thôi hiện hữu trong hình thức mà nó đang có vào lúc chết.

Theo lời giảng của Đức Phật, bản ngã được mô tả là sự hợp thành của “ngũ uẩn”. Đó là năm nhóm yếu tố tích tụ, hòa hợp làm thành toàn bộ thân tâm con người. Chúng che khuất chân lý. Khiến cho mỗi người dấn thân vào khổ não luân hồi.

“Bản ngã” không có thực tại cố hữu và thường trực mà phát sinh trong tùy thuộc vào các điều kiện, hoàn cảnh

Năm “uẩn” hợp thành bản ngã là:

#1. Sắc uẩn: Sắc thân.  Chỉ chung mọi thứ vật chất hữu hình. Chỉ sự nhận biết mình có thân và 6 giác quan.

#2. Thụ uẩn: Cảm giác.  Tức là toàn bộ các cảm giác, cảm nhận sự thay đổi xung quanh. (Không phân biệt chúng là dễ chịu hay khó chịu.)

#3. Tưởng uẩn: Tưởng tượng.  Tức là nhận biết sự khác biệt. (Như màu này khác màu kia, mùi này khác mùi kia, âm thanh…)

#4. Hành uẩn: Các hành tướng của tâm.  Hành là ý định, toan tính, suy tư, cân nhắc trước 1 quyết định. Hành bao gồm tất cả các chủ tâm trước khi một hành động được hình thành. Hành là đối tượng đã tạo nên nghiệp thiện ác.(Gồm Thân, Khẩu, Ý). Tác dụng về mọi thứ thiện ác như tham sân si…của tâm đối với cảnh. Như: đánh giá, vui thích, ghét bỏ, quyết tâm, tỉnh giác….

#5. Thức uẩn: Nhận thức, ý thức.  Sự nhận thức nhờ mặc định. Mặc định cái này chua, mặc định cái kia đắng. Mặc định cái nọ màu lạnh, mặc định cái kia nóng. Rồi cái này lợi, cái kia không… Đây cũng là bước chuyển tiếp của tưởng uẩn và hành uẩn. Từ cảm nhận sự khác biệt rồi suy tư cân nhắc xem mức độ khác biệt như thế nào. Cho đến định nghĩa sự khác biệt bằng những danh từ hay tên gọi cho từng sự vật, sự việc, hiện tượng…

Nếu lấy con người mà xét thì Sắc uẩn chính là Thân, còn ba uẩn kia là Tâm. Trong Tâm có Thụ, Tưởng, Hành. Còn Thức thì từ diễn tiến liên hợp giữa Thân và Tâm.

Ngũ uẩn cũng được gọi là năm ràng buộc của chúng sinh. Vì chỉ có Phật hay A-la-hán (các bậc giác ngộ) mới không bị dính mắc nơi chúng. Đặc tính chung của năm uẩn này là: Vô thường, Vô ngã và Khổ.

Cơ chế hoạt động của bản ngã trong con người

#1. Kiểm soát

Bản ngã tự đồng hóa và định nghĩa bản thân bằng những gì mà nó tin rằng nó đang kiểm soát. 

Ví dụ:

+ Bạn tin rằng bạn điều khiển cơ thể, nên bạn cũng cho rằng cơ thể đó là bạn.

+ Bạn tin rằng bạn điều hành công ty bạn, nên công ty là của bạn. Là một phần cái tôi của bạn.

+ Bạn tin rằng bạn điều khiển tâm trí bạn nên nghĩ rằng tâm trí đó là bạn.

+ Bạn kiểm soát đứa con của mình nên bạn cho rằng đó cũng là một phần bản ngã bạn.

#2. Xây dựng và duy trì

Với những gì bản ngã kiểm soát, nó luôn muốn giữ vững, bảo vệ sự kiểm soát đó. Thậm chí còn muốn bành trướng hơn.

Bản chất của bản ngã cũng chỉ là giả tạm và hư cấu. Cho nên nó muốn kiểm soát được càng nhiều thứ càng tốt. Nhờ đó mà nó cảm thấy mình lớn mạnh và chân thực hơn. Đó cũng chính là lý do mà chúng ta luôn ham muốn tiền bạc và quyền lực. Bởi khi đó chúng ta cảm giác mình kiểm soát được mọi thứ. Và sự mất kiểm soát cũng tương đương với sự chết chóc của bản ngã.

Bản ngã làm tất cả để xây dựng và duy trì sự kiểm soát

Ví dụ:

+ Bạn mất một đồ vật có giá trị hoặc bạn bị mất việc. Khi ấy, có phải bạn cảm thấy mình như chết đi và trống rỗng hơn bao giờ hết.

+ Hoặc là một vị tướng đã đồng hóa bản thân với đội quân của mình. Đến khi mất toàn bộ binh lính thì coi như ông ta cũng đã chết 99% và lập tức tự sát.

Đó chính là vì: Bản ngã làm tất cả để xây dựng và duy trì sự kiểm soát.

#3. Phản chiếu

Bản ngã không thể tự đánh giá cũng như nhìn nhận chính bản thân nó. Điều này cũng giống như việc bạn không thể tự mình nhìn thấy gương mặt của mình mà không thông qua một tấm gương.

Bản ngã tin và tạo ra vô số bản ngã, cá thể riêng lẻ khác

Vì thế bản ngã tin và tạo ra vô số bản ngã, cá thể riêng lẻ khác. Từ đó, nó tự đánh giá mình qua sự phản chiếu của người khác. Hay biểu đạt một cách khác, bạn thường rất để tâm tới những lời nhận xét, đánh giá của người khác.

(Người bình thường có thể nhận ra cơ thể thực và không gian tưởng tượng. Tuy nhiên, người có dấu hiệu tâm thần không thể phân biệt nổi điều này. Họ bị phân mảnh bản ngã.)

Ví dụ:

+ Bạn đăng những tấm ảnh cá nhân lên mạng. Và mong muốn mọi người chú ý đến và khen bạn. Cho bạn biết rằng bạn đẹp, bạn thời trang, bạn đang có cuộc sống hạnh phúc, giàu có,…

+ Hay bạn làm được một thành công gì đó. Mang ra chia sẻ, người khác sẽ cho bạn biết rằng bạn tài giỏi, thông minh và có giá trị.

Càng nhận được nhiều sự chú ý và những phản chiếu từ người khác thì bản ngã càng cảm thấy mình chân thực hơn.

Các hình ảnh phản chiếu trở nên không tốt đẹp, bản ngã cảm thấy xấu hổ và bị chối bỏ

Và khi các hình ảnh phản chiếu trở nên không tốt đẹp, bản ngã cảm thấy xấu hổ và bị chối bỏ. Nó thậm chí sẽ vùng lên để khẳng định sự tồn tại của mình. Vì thế mà mọi người thường làm tất cả để xây dựng cũng như duy trì hình tượng bản thân.

Vượt qua bản ngã bằng cách nào?

Như phần đầu tiên, Wiki Hạnh Phúc đã đề cập đến hiểu lầm về bản ngã. Có thể bạn đã hình dung một số điều gì đó. Nhưng do nó đã gắn với bạn quá lâu, nên mọi thứ dường như trở nên khá khó hiểu.

Bản ngã của con người sẽ luôn tồn tại. Thậm chí lớn mạnh nếu như bạn không kiềm chế vượt qua nó. Bản ngã chính là căn nguyên của mọi vui buồn, đau khổ, áp lực trong cuộc sống. Vậy cớ làm sao chúng ta cứ bám chấp vào đó làm gì phải không nào?

Trong Thiền tông, người ta sử dụng phương pháp Tọa thiền để phá vỡ cái vòng lẩn quẩn nêu trên. Trong quá trình tu tập dưới sự hướng dẫn của một vị Thiền sư, Lão sư, người ta có thể dần dần vượt khỏi sự khống chế của cái “Ngã”, tiêu diệt “Ngã”. Hay, chính xác hơn là vượt khỏi cái “ý nghĩ sai lầm là có tự ngã“. (Bởi vì, nhìn theo khía cạnh tuyệt đối thì người ta không thể tiêu diệt một cái gì không có thật, chưa hề có thật như cái “Ngã”.)

(> Bạn có thể tìm hiểu thêm về thiền trong bài viết:  Thiền là gì? Người bình thường có thiền được không?)

Ngoài ra, cơ chế bản ngã đề cập ở trên đây đã gợi mở cho chúng ta các keyword để “hạ” cái tôi này xuống. Đi ngược lại chúng. Hy vọng bạn đã nhận ra!

Kết luận về chủ đề “Bản ngã là gì?”

Có một điều rất hay xin trích dẫn ở đây:

“Bản ngã từ hư không mà đến. Và cũng sẽ phải trở về hư không. Trong thời gian tồn tại nó sợ hãi sự trống không nên cố gắng làm tất cả để lấp đầy. Nhưng tất cả cũng chỉ như nỗ lực nắm lấy cơn gió. Hãy biết dừng lại, vượt qua cái tôi để mọi thứ trở nên hoàn hảo và tốt đẹp hơn!”

Đôi khi chúng ta sẽ nghe thấy đâu đó những điều tương tự rằng:.  “Đừng sống với cái tôi quá lớn.” Hay “Cái tôi cao quá sẽ đánh mất những người xung quanh mình”. “Bỏ cái tôi đi, bạn sẽ hạnh phúc”….

Phải chăng khi đọc đến đây, bạn đã hiểu những điều này? Mọi thứ trong vũ trụ này đều tuân theo những quy luật bất biến. Đó là chân lý mà bất cứ học thuyết hay phương pháp tu tập nào cũng đề cập tới. Và cuộc sống luôn biến đổi không ngừng. Không có bất cứ thứ gì gọi là “thường còn”. Và “cái tôi” mà chúng ta vẫn đang lầm tưởng là chính mình cũng như vậy!

Mong rằng bài viết “bản ngã là gì” mang đến nhiều điều giá trị tới bạn. Cảm ơn bạn đã quan tâm tới bài viết!

Nguồn: Jenny biên tập và tổng hợp từ Thư viện Hoa Sen, Phatgiao.org.vn và các nguồn khác

Cầu chúc bình an và hạnh phúc sẽ đến với bạn và tất cả mọi người!

Thân ái,

Mình là Jenny từ Wikihanhphuc.com

Ủng hộ mình tại Channel: Wiki Hạnh Phúc . Rất vui khi có duyên được trò chuyện cùng bạn!

Xem thêm:

>> Chiết tự chữ Trí Tuệ (智慧) trong Tiếng Hán | Chiết tự chữ Hán

Vô minh là gì? Khi bắt đầu tìm hiểu về Đạo Phật, ắt hẳn bạn sẽ bắt gặp từ này rất nhiều. Dù có rất nhiều giải nghĩa tương ứng với nhiều tông phái khác nhau. Nhưng bài viết này, mình muốn bắt đầu từ chữ viết trước. Bởi hiểu được chữ viết sẽ dễ dàng hơn trong việc tiếp nhận các ý nghĩa sâu xa. 

📌 Hashtag: #Chiết tự

Xem thêm:

>> [Review Sách] Luật Hấp Dẫn – Cuốn sách cần trên con đường phát triển tâm thức

>> Bản ngã là gì? Đi từ chiết tự chữ Hán đến quan điểm trong Đạo Phật

Vô minh trong chữ Hán là gì?

Vô minh là 無明 trong chữ Hán.

Thông thường, khi tìm hiểu nghĩa chữ Hán, bạn có thể tìm tài liệu chiết tự chữ Hán. Nó vừa giúp bạn hiểu nghĩa, vừa giúp bạn nhớ chữ viết được lâu hơn. Vậy chiết tự của chữ Vô minh (無明) như thế nào?

 
Nhẫn thể hiện bản lĩnh của con người – Thầy Thích Phước Tiến

Chiết tự chữ Vô Minh 無明 trong chữ Hán

Chiết tự chữ Vô 無

Chữ Vô 無 có nghĩa là “không”.

Chiết tự chữ Vô như sau:

Trong khi hỏa táng, thây người (亻:人: Nhân) được để trên những thanh củi xếp rồi dùng lửa( 灬 : 火 : Hỏa) đốt. Sau một hồi tất cả đều biến thành tro bụi. Tất cả đều hóa hư không. Không còn gì cả. Ấy nên ghép thành chữ Vô 無, nghĩa là không.

Chiết tự chữ Vô 無 – Không

Chiết tự chữ Minh 明

Chữ Minh 明 trong tiếng Hán có nghĩa là “sáng, tỏ rõ”.

Chiết tự chữ Minh 明 như sau:

Nhật (日 – Ngày, mặt trời) chỉ ánh sáng ban ngày. Nguyệt (月 – Mặt trăng) là ánh sáng ban đêm. Hai thứ ánh sáng này góp lại làm một thì không còn sự “sáng” nào hơn nữa cả. Như vậy cấu thành chữ Minh 明, nghĩa là sáng, sáng tỏ.

Chiết tự chữ Minh 明

Vậy Vô minh (無明) nghĩa là gì?

Với các chiết tự như vậy, Vô minh (無明) có nghĩa là không sáng. Không sáng tức là trong tối. Mà trong tối thì mọi sự mù mờ. Có khi vật ngay trước mặt cũng không nhìn thấy.

Như vậy, vô minh nghĩa là chưa sáng tỏ. Chính bởi chưa sáng tỏ nên hành động thiếu hiểu biết, thiếu trí tuệ.

Tương đồng với ý nghĩa này, Wikipedia có định nghĩa:

“Vô minh chỉ trạng thái u mê, thiếu hiểu biết.”

Vô minh trong Đạo Phật nghĩa là gì?

Bên cạnh các định nghĩa trên, Vô minh được nhắc đến nhiều nhất trong Đạo Phật.

Theo quan điểm Phật giáo, Vô minh chỉ nhận thức sai lầm về bản ngã và thế giới xung quanh. Được xem là gốc của mọi bất thiện trong thế gian. Cũng là một đặc tính của Khổ. Đó là tình trạng tâm thức không thấy sự vật “như nó là”. Cho ảo giác (dòng suy nghĩ của tưởng) là sự thật. Vì vậy sinh ra khổ.

Vô minh xuất phát từ quan điểm chấp trước tiên thiên của ý thức. Từ đó xây dựng lên một thế giới của riêng mình. Cho thế giới đó những tính chất của chính mình và ngăn trở không cho “ta” thấy thế giới đích thật. Tức là không thấy thể tính thật sự, và thể tính đó là tánh Không (Phật Tánh).

Như vậy, vô minh có hai khía cạnh. Và hai mặt này cứ luôn dựa vào nhau. Đó là:

• –  Một là nó che đậy thế giới đích thật
• –  Hai là nó xây dựng cái ảo ảnh (cái giả).

Đối với Kinh lượng bộ và Tì-bà-sa bộ thì: Vô minh là cách nhìn thế giới sai lạc. Cho thế giới là thường còn, mà thế giới có thực chất là Vô thường (無 常).

(Phần này càng tìm hiểu sâu về Đạo Phật, có lẽ bạn sẽ hiểu càng rõ hơn)

Ấy mới thấy người xưa dùng từ với hàm ý rất sâu xa, thâm thúy. Trong từ có nghĩa. Từ nghĩa mà chiết ra bài học cho đời.

Giải thích từ “vô minh” một cách gần gũi hơn

Tuy nhiên, khi đọc các tài liệu như thế này, chúng ta phần nào cảm thấy khó hiểu. Nếu vậy, bạn có thể tham khảo video dưới đây của thầy Ngô Minh Tuấn.

Cái hay của thầy Tuấn là biến những ngôn từ khó hiểu của Đạo Phật, thành điều dễ mường tượng với bất cứ ai. Trong đó, thầy cũng đưa ra gốc rễ và cách thoát khỏi vô minh. Hãy cùng nghe nhé!

Vô Minh là gì? Cách thoát khỏi vô mình phiền não – thầy Ngô Minh Tuấn

Trên đây là chiết tự chữ Vô Minh (無明) trong chữ Hán. Với một vài gợi mở trên, mình hy vọng, bạn đã dần vén màn được ý nghĩa của từ ngữ này. Mong rằng bài viết hữu ích với bạn!

Cầu chúc bình an và hạnh phúc sẽ đến với bạn và tất cả mọi người!

Thân ái,

Mình là Jenny từ Wikihanhphuc.com

Ủng hộ mình tại Channel: Wiki Hạnh Phúc . Rất vui khi có duyên được trò chuyện cùng bạn!

Vi tế nghĩa là gì? Trong quá trình tìm hiểu về Đạo Phật, hoặc về cõi vô thức, hay tâm linh, ta sẽ thường bắt gặp từ “vi tế”. Năng lượng vi tế, lòng tham vi tế, thể vi tế… Vậy định nghĩa từ vi tế là gì? 

📌 Hashtag: #Chiết tự

Xem thêm:

>> [Cẩn Trọng] Suy Nghĩ Ảnh Hưởng Đến Sức Khỏe Thể Chất Và Tinh Thần

>> Chiết tự chữ Phật 佛 | Tinh hoa trong từng con chữ

>> Thiền có thể cho tôi biết điều gì về bản thân?

>> Tự do tài chính | Đỉnh cao của thành công hay sự lười biếng?

Vi tế trong tiếng Hán là gì?

Vi tế trong tiếng Hán là 微細.

“Vi tế” trong tiếng Hán

Mỗi chữ tiếng Hán thường mang nhiều ý nghĩa khác nhau. Tuỳ vào từ ghép, ngữ cảnh mà lựa chọn ý nghĩa phù hợp với chữ đó. Và từ “vi tế” cũng như vậy.

Trong tiếng Hán, chữ vi và chữ tế có rất nhiều ý nghĩa khác nhau. Ta có thể hiểu vi và tế như sau:

Vi ( 微 ) là Trốn, giấu, ẩn tàng, mầu nhiệm, kì diệu, tinh thâm. Vi còn một ý nghĩa khác là nhỏ bé, rất nhỏ. 

Tế ( 細 ) là Nhỏ bé, tinh xảo.

Như vậy, có thể hiểu Vi tế là gì?

Vi tế (微細) là những điều nhỏ bé mầu nhiệm ẩn tàng sâu xa phía dưới một hình thức, một trạng thái hay một hoạt động gì đó.

Không có gì quý hơn giác ngộ và giải thoát (Nguồn: Youtube Shorts @wikihanhphuc)

Năng lượng vi tế là gì?

Theo BS Trịnh Minh Tranh, Bệnh viện Nhân dân Gia định, TPHCM, khoa học hiện đại cho ta biết rằng, thân thể con người không chỉ là một cấu trúc thể chất bằng phân tử. Mà như bất cứ vật gì khác nó cũng gồm những trường năng lượng. Con người có thể chuyển dịch ra khỏi thế giới hình thái chất rắn tĩnh để bước vào thế giới trường năng lượng động. Năng lượng đó là năng lượng vi tế.

Theo Phật giáo, yếu tố đem lại sự tiếp nối những đời sống, không phải là một thực thể mà là tầng lớp tế vi sâu xa tối hậu của tâm thức. Đó là linh hồn. Và khi ta chết, tâm thức ở tầng sâu xa vi tế nhất của nó vẫn tiếp tục không cần thân xác. Kinh qua chuỗi trạng thái gọi là Trung ấm.

Linh hồn tồn tại dưới dạng vật chất vô hình vừa là kết quả, vừa là cơ sở và điều kiện cho con người hoạt động. Khi con người còn sống dạng vật chất vô hình này “thẩm thấu” trong con người và luôn luôn có tác động qua lại với cơ thể. Khi con người chết đi, nó rời bỏ thể xác, tiếp tục tồn tại và tương tác với những dạng vật chất khác trong không gian và thời gian. (Theo Khoa Học TV).

Như vậy, năng lượng vi tế là dạng năng lượng ẩn tàng mà mắt thường ta không thể nhìn thấy được. Theo Phật giáo, ta có thể tiếp cận đến các năng lượng vi tế này thông qua thiền định. 

Kết luận về từ Vi tế:

Hy vọng rằng, bài viết trên đã giúp bạn hiểu phần nào về từ “Vi tế nghĩa là gì”. Cảm ơn bạn đã quan tâm tới bài viết. 

Cầu chúc bình an và hạnh phúc sẽ đến với bạn và tất cả mọi người!

Thân ái,

Mình là Jenny từ Wikihanhphuc.com

Ủng hộ mình tại bằng cách xem qua website này: > Nắp hố ga < và góp ý giúp mình qua email wikihanhphuc@gmail.com. Rất vui khi có duyên được trò chuyện cùng bạn!

Xem thêm:

>> Chiết tự chữ Trí Tuệ (智慧) trong Tiếng Hán | Chiết tự chữ Hán

>> Chiết tự chữ Vô Minh 無明

>> Pancha Kosha là gì? Nhận diện 5 Lớp năng lượng vi tế của cơ thể người

>> Luân xa là gì? Khai mở luân xa có nguy hiểm?

>> Bản ngã là gì? Đi từ chiết tự chữ Hán đến quan điểm trong Đạo Phật

Chiết tự chữ Phật 佛. Chiết tự là phân tách một chữ Hán ra làm nhiều thành phần nhỏ, rồi giải thích nghĩa toàn phần. (Chiết: Bẻ gãy. Tự: chữ, ý nói phân tích ý chữ ra). Chiết tự giúp chúng ta hiểu được phần nào thâm ý sâu xa của chữ Hán. Dưới đây, Wiki Hạnh Phúc gửi tới bạn các cách chiết tự chữ Phật 佛. Mời bạn trân quý cùng đón đọc.

📌 Hashtag: #Chiết tự

Xem thêm:

>> [Review Sách] Luật Hấp Dẫn – Cuốn sách cần trên con đường phát triển tâm thức

>> Thiền chú Om Mani Padme Hum | Thần chú uy lực vi diệu Phật giáo Mật Tông Tây Tạng

>> Vi tế nghĩa là gì? Tìm hiểu nghĩa chữ Hán của từ vi tế

>> Thiền là gì? Người bình thường có thiền được không?

Trong quá trình tìm hiểu về Kinh Pháp Cú, mình bắt đầu tìm tài liệu bằng chữ Hán. Do chưa biết nhiều chữ Hán, nên mình thường tìm cách chiết tự để hiểu hơn về ngụ ý của chữ. Đồng thời cũng dễ nhớ chữ hơn. Thông thường chữ Hán được cấu thành bởi các bộ thủ. Khi kết hợp với nhau sẽ mang một hàm ý gì đó. Đó chính là nghĩa của chữ. Đôi khi, chữ Hán sẽ cấu thành từ hai phần: Phần lấy âm và phần lấy nghĩa.

Nhẫn thể hiện bản lĩnh của con người – Thầy Thích Phước Tiến

Tuy việc chiết tự mỗi nơi mỗi khác. Nhưng tậu lại chung, mục đích để dễ nhớ và hiểu hơn về chữ. Làm sao để ta hiểu được hàm ý của đoạn văn, hay đoạn kinh. Vì vậy, không cần quá quan trọng về việc chiết tự đó đúng hay sai. Mà chủ yếu là ta hiểu, ta thấy hay và hợp lý là được. Dưới đây, Wiki Hạnh Phúc gửi tới bạn 2 cách chiết tự chữ Phật 佛 thực sự ý nghĩa. 

Chiết tự chữ Phật 佛

Chiết tự chữ Phật 佛

Chữ Phật 佛 được cấu thành từ những bộ gì?

Chữ Phật 佛 được hình thành từ:

人 (nhân) nghĩa là người + 弓 (cung) cái cung + 丿(phiệt) nét + 丨(cổn) nét sổ

人 (nhân) : Người trí thức giàu lòng nhân ái

Đức Phật là Thái tử Siddhattha (Tất-Đạt-Đa) con của vua Suddhodhana (Tịnh Phạn Vương) và Mẹ là Hoàng hậu Maya, Ngài sinh vào dòng tộc Sakya (dòng họ Thích). Ngài thị hiện ra đời và sống tại kinh thành Kapilavatthu (Ca-Tỳ-La-Vệ). Đến tuổi trưởng thành Ngài kết hôn với công chúa Yasodhahara (Da-Du-Đà-La) có người con Rahula (La-Hầu-La). Ngài thị hiện từ cõi trời Đâu-Suất (Tushita) và Đản sinh tại vườn Lâm-tỳ-ni (Lumbini) thuộc nước Nepal ngày nay. Ngài sống và lớn lên tại kinh thành Kapilavatthu (Ca-tỳ-la-vệ) vào thế kỷ thứ 6 trước công nguyên.

Như vậy, Đức Phật là người đã giác ngộ, chứ không phải là vị thần linh hay vị thánh nào cả.

弓 (cung): Cung tên Ngài gát lại đi tu

Đức Phật là một vị Thái tử đông cung sống trong sự giàu sang phú quý nhung gấm nệm êm, văn võ song toàn. Cung tên Ngài gác lại đi tu. Sau khi Ngài chứng kiến cảnh: (sanh, lão, bệnh, tử) ở bốn cửa thành (Đông, Tây, Nam, Bắc). Ngài vượt thành xuất gia, sáu năm khổ hạnh rừng già tại Uruvela (Khổ-hạnh-lâm). Ngài tu ép xác mỗi ngày chỉ ăn một hạt mè, sau đó Ngài thấy không tìm ra Đạo giải thoát. Ngài vượt qua sông Ni-Liên-Thiền. Tại đây Ngài đã kiệt sức, được nàng Sujāta dâng bát sữa. Sau đó Ngài đến cội Bồ đề ở (Gaya thuộc bang Bihar của Ấn Độ ngày nay). Sau đó Ngài ngồi thiền nhập định trong 49 ngày. Ngài chứng Vô Thượng Chánh Đẳng Chánh Giác, lúc đó Ngài 35 tuổi.

丿丨 Đôi kiếm này chọc thủng mây mù

(Đôi kiếm) = trí tuệ, (mây mù) = Vô minh phiền não. Dùng trí tuệ diệt trừ vô minh phiền não. Đôi kiếm biểu trưng cho phước và tuệ của Ngài để diệt trừ phiền não vô minh ở trong tâm. Ngài chứng thành Phật danh hiệu Thích Ca Mâu Ni.

Những bộ thủ trên hợp lại thành chữ Phật. Ấy nên mới có bài thơ như sau:

“Người trí thức giàu lòng nhân ái

Cung tên đành gát lại đi tu

Đôi kiếm này chọc thủng mây mù

Phật trí tuệ trăng soi hiển hiện”

Chữ Phật 佛 còn được tách thành chữ Nhân và chữ Phất 

Từ Phật (佛) là một từ mới trong số 24.000 từ mà ngài Huyền Trang đã tạo ra cho ngôn ngữ Phật Giáo Trung Hoa từ cuối thế kỷ thứ 6. Ngài dịch từ Phạn ngữ Buddhã ra là 佛 陀 (Phật đà), viết tắt là 佛 (Phật). Hơn 1.300 năm sau, vào gần cuối thế kỷ thứ 20, hai nhà ngôn ngữ học Trung Hoa ở Thượng Hải dựa theo phương pháp Tây dịch phiên âm Buddhã ra 勃 陀 (Bột đà) mà theo âm ngữ Tây phương thì Bột đà nghe ná ná như Buddhã vì cùng có âm B và Bột đà có vẽ tân tiến hơn là Phật đà.

Tánh Không 

Như đã nói ở đầu bài, chữ Hán đôi khi cấu tạo từ 2 phần: Âm và Nghĩa. Từ Phật (佛) theo cách viết chữ Hán, gồm có hai vế: bên trái là bộ Nhân (亻), bên phải là chữ Phất (弗). Có thể thấy, chữ này lấy một phần âm từ chữ Phất (弗).

Bộ Nhân (亻) ở bên trái có nghĩa là người.

Chữ Phất (弗) ở bên phải, có nghĩa là không, chẳng được. Theo thuật ngữ Phật giáo đó là Tánh không.

Ghép cả hai vế lại với nhau, Phật (佛) nghĩa là NGƯỜI NGỘ TÁNH KHÔNG.

Như vậy, thâm ý của chữ Hán giúp người Phật tử hiểu rõ rằng:

* Phật là một con người như tất cả mọi người.

* Vì cũng là con người cho nên Phật với chúng ta đều bình đẵng.

* Phật không phải là Tiên, Thánh hay Thần và nhất thiết không phải là một Thượng Đế “Toàn Năng” như của bất kỳ tôn giáo độc thần nào có quyền ban ơn giáng họa mà người ta gán cho Thượng Đế này.

* Mỗi người và mọi người đều có khả năng thành Phật, chứ Phật chẳng dành riêng cho ai.

* Muốn thành Phật thì phải tu hành và ngộ được Tánh Không, chưa ngộ Tánh Không thì chưa thành Phật.

* Tánh Không phải tu và hành mới đạt được chứ không thể cầu xin hay do ai ban cho.

* Tánh Không là Phật Tánh.

Như thế nào là bậc giác ngộ?

Người Trung Hoa dịch nghĩa là Giác Giả, (bậc đã giác ngộ, sáng suốt hoàn toàn).

Chữ Phật là một danh từ chung, không phải danh từ riêng

Giác có ba bậc:

A) Tự giác: Nghĩa là tự giác ngộ hoàn toàn do phước huệ và công phu tu hành, khác với phàm phu là những người còn mê muội, bị luân hồi trong cõi trần lao, khổ hải.

B) Giác tha: Nghĩa là mình đã giác ngộ, lại đem phương pháp giác ngộ ấy dạy cho những người tu hành được giác ngộ như mình. Người tu theo Tiểu Thừa không thể có được giác tha, vì chỉ lo giải thoát cho mình. Chỉ người tu theo Ðại Thừa mới có được giác tha, nghĩa là giác ngộ cho hết thảy chúng sanh đang chìm đắm.

C) Giác hạnh viên mãn: Nghĩa là giác ngộ hoàn toàn đầy đủ cho mình và cho người. Những bậc Bồ Tát, tuy đã giác ngộ cho mình và cho người, nhưng công hạnh chưa viên mãn, nên chưa gọi được là “Giác Giác Hạnh Viên Mãn”. Chỉ có Phật mới có được gọi là Giác Hạnh Viên Mãn.

Kết luận . . . 

Chữ Phật là một danh từ chung để gọi những bậc đã tự giác, giác tha và giác hạnh viên mãn. Chứ không phải là một danh từ riêng để gọi một người nào nhất định. Ai tu hành được chứng quả như đã nói trên đều được gọi là Phật cả.

Như vậy, chỉ một chữ viết Phật (佛) mà bao hàm thật nhiều ý nghĩa sâu sắc. Vô cùng cảm ơn các nguồn tri thức đã đưa ra những góc nhìn khác nhau, để chúng ta thấy được sự kỳ diệu trong từng con chữ. Hy vọng bài viết Chiết tự chữ Phật 佛 có thể giải đáp phần nào ý nghĩa của chữ Phật. Mong rằng sẽ tiếp tục gặp bạn trong những bài viết khác. 

Nguồn tổng hợp: Nhớ Hán Tự Thông Qua Chiết Tự Chữ Hán, nguồn khác

Cảm ơn bạn đã đón đọc. Cầu chúc bình an và hạnh phúc sẽ đến với bạn và tất cả mọi người!

Thân ái,

Mình là Jenny từ Wikihanhphuc.com

Ủng hộ mình tại bằng cách xem qua website này: > Nắp hố ga < và góp ý giúp mình qua email wikihanhphuc@gmail.com. Rất vui khi có duyên được trò chuyện cùng bạn!

Xem thêm: 

>> Họ Thích trong Đạo Phật và Chiết tự chữ Thích 釋 trong chữ Hán

>> Bản ngã là gì? Đi từ chiết tự chữ Hán đến quan điểm trong Đạo Phật

>> Chiết tự chữ Vô Minh 無明

>> Tình ái là cội gốc của luân hồi sinh tử

Phẩm vô thường kinh Pháp Cú chữ Hán (Hán tạng). Tiếp cận kinh Pháp cú bằng bản chữ Hán sẽ mang đến cho chúng ta một góc nhìn khác qua ngữ nghĩa thâm thúy của người xưa. Dưới đây, Wiki Hạnh Phúc xin gửi đến quý bạn các bài kệ của phẩm Vô Thường trong Kinh Pháp Cú. Do khả năng còn hạn chế, nên dưới đây chỉ là chia sẻ góc nhìn khác của Jenny. Nếu có gì chưa phải, mong quý bạn hoan hỉ lượng thứ. 

📌 Hashtag: #Chiết tự

Xem thêm:

>>  99% Chưa rõ những điều Phật dạy về tình yêu

1. Vô Thường là gì?

Vô Thường là gì?

Vô 無 tức là không có. Thường 常 tức mãi mãi, lâu dài, không đổi. Như vậy, vô thường là không có gì chắc chắn, không có gì trường tồn mãi.

Vô thường (無 常) là giáo lý quan trọng của Phật Pháp, là đặc tính chung của vạn vật. Vạn vật trong vũ trụ đều tuân theo quy luật thành, trụ, hoại, diệt. Không có gì tồn tại mãi mãi không đổi. 

2. Bài kệ 1 – Phẩm Vô Thường Kinh Pháp Cú

Vô thường phẩm Pháp Cú kinh đệ nhất

無 常 品 法 句 經 第 一

Bài kệ 1
睡 眠 解 寤, 宜 歡 喜 思

Thụy miên giải ngụ, nghi hoan hỉ tư

聽 我 所 說, 撰 記 佛 言

Thính ngã sở thuyết, soạn ký Phật ngôn

Theo bản dịch của thầy Thích Nhất Hạnh, bài kệ này có nghĩa là:

“Ý thức là mình vừa ngủ dậy thì nên mở
tâm vui mừng. Hãy lắng nghe những lời
sau đây ghi chép lại giáo lý của Bụt.”

>> Chiết tự chữ Phật 佛 | Tinh hoa trong từng con chữ

Giải nghĩa Hán tự Bài kệ 1 – Phẩm Vô thường

Wiki Hạnh Phúc xin gửi một vài chia sẻ nhỏ từ việc giải nghĩa Hán tự trong đoạn kệ trên. Hy vọng sẽ gợi mở thêm những ý nghĩa mới.

Bài kệ 1 – Phẩm Vô Thường – Kinh Pháp Cú

Thụy miên (睡 眠 ) tức là giấc ngủ mơ màng. Giải ngụ (解 寤 ) tức tỉnh giấc. Trong đó, Ngụ (寤 ) còn một âm khác là ngộ, nghĩa khác là giác ngộ. Như vậy, câu trên cũng mang ý nghĩa là tỉnh giấc sau cơn mê. Giác ngộ, vén được bức màn vô minh nên suy tư hoan hỉ. 

Trong đó, Vô minh (無明): minh (明) nghĩa là hiểu biết, sáng tỏ, có trí tuệ. Vô minh tức là chưa tỏ. Theo quan điểm Phật giáo, Vô minh cũng là không thấy thể tính thật sự, và thể tính đó là tánh Không (Phật Tánh). Như thế vô minh có hai khía cạnh: một là nó che đậy thế giới đích thật, hai là nó xây dựng cái ảo ảnh, cái giả. Hai mặt này cứ luôn luôn dựa vào nhau. Đối với Kinh lượng bộ và Tì-bà-sa bộ thì vô minh là cách nhìn thế giới sai lạc, cho thế giới là thường còn, mà thế giới có thực chất là Vô thường. Vô minh làm cho con người tưởng lầm thế giới có một tự ngã. Từ đó mà sinh ra đau khổ. 

(Tham khảo thêm: >> Chiết tự chữ Vô Minh 無明 )

Thính 聽 nghĩa là lắng nghe. Ngã 我 là cái tôi. Thuyết 說 là nói, giải thích. Như vậy, thính ngã sở thuyết cũng có thể hiểu là lắng nghe, quán chiếu cái tôi nói gì. Để tu dưỡng và sửa mình theo lời Phật dạy.

Kết luận . . .

Như vậy, bài kệ 1 của  Phẩm Vô Thường cũng gửi đến ngụ ý:

Vén được bức màn vô minh nên vui mừng. Tự quán chiếu bản ngã mà học theo những lời Phật dạy. 

Hy vọng bài giải nghĩa này mang tới một góc nhìn khác của bài kệ. Tuy góc nhìn này không hề mới trong Đạo Phật. Nhưng nó khẳng định sự nhất quán trong Phật Pháp. 

Cầu chúc bình an và hạnh phúc sẽ đến với bạn và tất cả mọi người!

Thân ái,

Mình là Jenny từ Wikihanhphuc.com

Ủng hộ mình tại fanpage: Wiki Hạnh Phúc – Jenny’s . Rất vui khi có duyên được trò chuyện cùng bạn!